การค้นคืนสารสนเทศข้ามภาษา หรือการสืบค้นข้ามภาษา (Cross-Language Information Retrieval หรือ CLIR)

การค้นคืนสารสนเทศข้ามภาษา หรือการสืบค้นข้ามภาษา (Cross-Language Information Retrieval หรือ CLIR) เป็นส่วนหนึ่งของการสืบค้นหรือการค้นคืนสารสนเทศ  หมายถึง การค้นคืนสารสนเทศซึ่งภาษาที่แสดงในเอกสารไม่ตรงกับภาษาที่ใช้เป็นคำค้น  เนื่องจากเอกสารหรือสารสนเทศมีหลากหลายภาษา การใช้คำค้นด้วยภาษาใดภาษาหนึ่ง จะทำให้ไม่สามารถค้นคืนข้อมูลที่มีอยู่เป็นจำนวนมากแต่อาจจะแสดงอยู่ในภาษาอื่นๆ ไม่ได้ถูกดึงขึ้นมา เช่น การใช้คำภาษาไทยเป็นคำค้น จะทำให้ไม่พบเอกสารที่เขียนด้วยภาษาอื่น ตัวอย่าง เช่น ถ้าต้องการสืบค้นคำว่า ฐานข้อมูล ก็จะพบเฉพาะเอกสารที่มีเฉพาะคำว่า ฐานข้อมูลในเอกสารภาษาไทยเท่านั้น ข้อมูลเรื่องฐานข้อมูลในเอกสารภาษาอื่นๆ จะไม่ได้ถูกดึงขึ้นมา ซึ่งจะเป็นการพลาดโอกาสในการใช้เอกสารที่มีประโยชน์ได้

การใช้เทคนิคการค้นคืนข้ามภาษานี้ จะเป็นการเพิ่มศักยภาพของระบบ ทำให้ผู้ใช้สามารถสืบค้นเอกสารได้หลากหลายภาษา คนแต่ละเชื้อชาติ มักจะคุ้นเคยกับภาษาประจำชาติของตน การนึกคำค้นจึงแคบอยู่แต่ในภาษาของตนเอง การมีระบบการค้นคืนข้ามภาษาจึงเป็นตัวช่วยได้เป็นอย่างดี ตัวอย่าง เช่น ค้นคำว่า ฐานข้อมูล ในระบบอาจจะใช้วิธีการขยายคำค้นคืนเป็น “ฐานข้อมูล OR database” ก็จะทำให้ได้ข้อมูลไม่ว่าเป็นเอกสารในภาษาไทยหรืออังกฤษ เป็นต้น

ในบทความนี้ ขอนำเสนอเพียงประสบการณ์ในการช่วยหาคำแปลคำค้นในภาษาไทย หรือการแปลคิวรี่ (query) เท่านั้น เพื่อนำมาพัฒนาต่อในส่วนที่เป็นการสืบค้นข้ามภาษา แต่จะไม่กล่าวถึงส่วนของการพัฒนาระบบแต่อย่างใด
Continue reading

เจาะลึกวิชาชีพบรรณารักษ์

จากเว็บไซต์ http://master-degree-online.com/infographic-anatomy-of-a-librarian/ ได้เจาะลึกวิชาชีพบรรณารักษ์ในรูปแบบของ infographic ในด้านต่างๆ เช่น

อายุ: อายุของบรรณารักษ์  จะอยู่ในช่วง 20-24 ปี เพียง 1% แต่จะมีอยู่ในช่วงอายุ 25-54 มากที่สุด คือ 75% และ อายุมากว่า 55 ปี 24%
เพศ: เพศที่มักประกอบอาชีพบรรณารักษ์ คือ ผู้หญิงเป็นส่วนใหญ่ 78% ที่เหลือ 22% เป็นผู้ชาย
งานในห้องสมุดกับการทำงานของสมอง:  เป็นส่วนชอบมากที่สุด แสดงการใช้งานสมองซีกซ้ายและซีกขวาว่าสมองแต่ละซีกทำงานแบบใดในห้องสมุด Continue reading

12 องค์กร/สมาคม ที่บรรณารักษ์ใหม่ควรรู้จัก

ในเว็บไซต์ LibraryScienceList.com ได้เขียนถึง 12 องค์กร/สมาคม ทางด้านห้องสมุด ที่บรรณารักษ์จบใหม่ รุ่นใหม่ ควรรู้จักหรือคุ้นเคย แต่เป็นองค์กร/สมาคม ของสหรัฐอเมริกา แล้วถ้าหันมามองประเทศไทย ไม่ต้องนึกถึงเฉพาะบรรณารักษ์จบใหม่ หรือบรรณารักษ์รุ่นใหม่เลย รุ่นก่อนหน้านั้น (ไม่ขอใช้คำว่า รุ่นเก่า) ควรจะมีสมาคม/องค์กรใดบ้างที่ควรรู้จัก อันเป็นว่า มารู้จัก องค์กรในอเมริกา ก่อนก็แล้วกันค่ะ อ่านแล้วอาจจะรู้จักมากกว่าองค์กร/สมาคมของไทย ก็ได้ค่ะ ทั้ง 12 องค์กร/สมาคม ได้แก่ Continue reading

Blog (บล็อก)

Blog (บล็อก) หรือ weblog (เว็บบล็อก) มาจากคำภาษาอังกฤษ 2 คำ คือ web (World Wide Web) และ log (หมายถึง การบันทึก) เป็นเว็บไซต์ประเภทหนึ่งที่ใช้เพื่อบันทึกหรือเขียนเรื่องราวต่างๆ สร้างได้ง่ายๆ ด้วยตัวเอง นอกจากเขียนเรื่องราว แล้วยังสามารถใส่ภาพ ทำลิงก์ไปยังแหล่งอื่่นๆ แนบไฟล์ และลูกเล่นอื่นๆ ผู้อ่านและผู้เขียนสามารถโต้ตอบโดยการแสดงความคิดเห็นต่อท้ายเรื่องนั้นๆ ได้ มีการจัดหมวดหมู่เรื่องที่เขียน และใส่คำค้น (tag) การเรียงลำดับของเรื่องจะเรียงตามลำดับเวลาที่เขียนเนื้อหา

การเขียนบล็อกอาจเขียนในลักษณะเป็นบล็อกส่วนตัว เขียนหรือบันทึกเรื่องราว และเผยแพร่สู่สาธารณะ หรือบล็อกที่สร้างขึ้นโดยองค์กร สร้างขึ้นเพื่อเป็นเวทีแลกเปลี่ยนความรู้ภายใน หรือภายนอกองค์กรและเปิดกว้างให้ภายนอกแลกเปลี่ยนความรู้และเสนอความเห็นเข้ามาได้

ในการจัดการความรู้ นิยมใช้บล็อกเป็นเครื่องมือหนึ่งหรือเป็นเวทีในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในองค์กร ด้วยลักษณะของบล็อก เป็นการบันทึกเรื่องราว ซึ่งสามารถเพิ่มเติมความรู้ ประสบการณ์ต่างๆ เพิ่มเติม และแสดงความคิดเห็นต่อเนื้อหาหรือเรื่องราวนั้นๆ และเกิดเป็นองค์ความรู้ที่เกิดขึ้น โดยดึงเอาความรู้ที่มีอยู่ในแต่ละบุคคล (Tacit knowledge)แสดงออกมาทางการบันทึกและแสดงความคิดเห็นนั้นๆ  ซึ่งถ้าไม่มีเครื่องมือหรือเวทีในลักษณะนี้ อาจจะไม่สามารถดึงดูดหรือโน้มน้าวใจให้บุคลากรในองค์กรส่งผ่านความรู้ได้ ทั้งนี้ ขึ้นอยู่กับวัฒนธรรมองค์กรที่จะต้องพยายามผลักดันให้บุคลากรมีแรงจูงใจในการเขียนด้วย บล็อกจึงเป็นเครื่องมือตั้งแต่การสร้างความรู้ (Creating Knowledge) การจัดเก็บความรู้ (Storing Knowledge) การแลกเปลี่ยนและแบ่งปันความรู้ (Sharing Knowledge) และการนำความรู้ไปใช้ (Applying Knowledge)

Bibliomining เพื่อประโยชน์ในการบริหารงานห้องสมุด

ห้องสมุดมีบทบาทและทำหน้าที่สำคัญในการเป็นหัวใจขององค์กรในการจัดเก็บ ทรัพยากรสารสนเทศ และบทบาทการเป็นผู้ให้บริการสารสนเทศ ในบทบาทของการเป็นผู้ให้บริการสารสนเทศ ห้องสมุดจึงเต็มไปด้วยข้อมูลต่างๆ ของผู้คนที่อยู่ในองค์กร ข้อมูลพื้นฐานเหล่านั้น สามารถนำออกมาแสดงด้วยการทำเหมืองข้อมูลของห้องสมุด (library data mining) การทำ Bibliomining เป็นการนำข้อมูลภายในของห้องสมุดออกมาประมวลผล รวมทั้งอธิบายความหมายตามบริบทของห้องสมุด
Continue reading

Federated Searching

การสืบค้นแบบ Federated Search หรือบางแห่งอาจจะเรียกว่า Single search หรือ One search เป็นการสืบค้นที่ถูกดึงเป็นเรื่องสำคัญของห้องสมุดเกือบทุกแห่ง ด้วยความสามารถของเครื่องมือนี้ที่ช่วยให้ผู้ใช้สามารถสืบค้นข้อมูลจากหลายๆ แห่ง ในเวลาเดียวกัน ได้ด้วยการใส่คำค้นเพียงครั้งเดียวผ่านหน้าจอหรืออินเทอร์เฟสการค้นเพียง หนึ่งเดียว และแสดงผลการสืบค้นที่ได้เป็นชุดเดียว ผู้ใช้ห้องสมุดสามารถได้รับข้อมูลทั้งจากฐานข้อมูลทรัพยากรสารสนเทศของห้อง สมุด จากเว็บไซต์ต่างๆ หรือแม้แต่ฐานข้อมูลออนไลน์จำนวนมากที่ห้องสมุดบอกรับ
Continue reading