Collection Analysis (ตอนที่ 2)

วิธีการวัดหรือวิเคราะห์เพื่อประเมินทรัพยากรสารสนเทศของห้องสมุด เพื่อประโยชน์ในการจัดหาทรัพยากร การต่ออายุ หรือการตัดสินใจเลิกซื้อ หรือเลิกการบอกรับวารสาร ฐานข้อมูลออนไลน์ ฯลฯ ห้องสมุดอาจมีวิธีการวัดเพื่อประเมินทรัพยากรอยู่แล้ว แต่การวัดโดยการรวมวิธีหรือเครื่องมือใหม่เข้ามานี้จะช่วยให้เห็นภาพรวมทั้ง หมดได้ดี ไม่เพียงแต่ช่วยให้การจัดหาทรัพยากรสารสนเทศมีประสิทธิภาพขึ้น แต่สามารถจัดหาได้ตรงกับความต้องการของผู้ใช้มากขึ้น และช่วยให้ห้องสมุดประหยัดเงินและเวลาอีกด้วย

เบเกอร์ และแลนแคสเตอร์  (Baker and Lancaster อ้างถึงใน Crawley-Low, Jill V. : 2002) ได้ชี้แนะ 2 วิธีพื้นฐานในการประเมินทรัพยากรสารสนเทศ ได้แก่

  •  การใช้ข้อมูลทรัพยากรสารสนเทศเป็นหลัก เพื่อพิจารณาถึงขนาดและความหลากหลายของ collection
  • การใช้ข้อมูลผู้ใช้ทรัพยากรสารสนเทศเป็นหลัก เพื่อเน้นการเป็นผู้รับทรัพยากรสารสนเทศ

การประเมินทรัพยากรสารสนเทศของห้องสมุดมหาวิทยาลัยชัสเคทเชวาน (University of Saskatchewan (U of S) Library) ได้ใช้วิธีในการวิเคราะห์ทรัพยากรสารสนเทศตามแนวทางของ เบเกอร์ และแลนแคสเตอร์ เป็นหลักเพื่อประเมิน Toxicology Collection สำหรับระดับปริญญาโท (Crawley-Low, Jill V. : 2002) กล่าวคือ

  • การใช้ข้อมูลทรัพยากรสารสนเทศเป็นหลัก  ประกอบด้วย
    – การตรวจสอบรายการหนังสือ
    – การวิเคราะห์การอ้างถึง (citation analysis): หนังสือ
    – การวิเคราะห์การอ้างถึง (citation analysis): วารสาร เพื่อวิเคราะห์ต้นทุนและประสิทธิผล รวมทั้ง ค่า Impact factor
    – การวิเคราะห์จากหมวดหมู่ : หนังสือ เพื่อเน้นถึงหมวดสาขาวิชาที่สามารถจัดหาเข้ามา
  • การใช้ข้อมูลผู้ใช้ทรัพยากรสารสนเทศ  โดยเลือกข้อมูล 3 ประเภทที่สะท้อนการใช้ทรัพยากรสารสนเทศ คือ
    – ข้อมูลการยืมระหว่างห้องสมุด : หนังสือ และวารสาร สถิติการให้ยืมระหว่างห้องสมุด เนื้อหาในสาขาใดที่ถูกยืม เนื้อหาในสาขาใดที่ขอยืม
    – การยืม : หนังสือและวารสาร ข้อมูลการยืมเป็นข้อมูลที่มีประโยชน์มากในการประเมิน เนื่องจากจะเป็นตัวแสดงให้เห็นว่า ผู้ใช้มีความพอใจกับทรัพยากรสารสนเทศเมื่อเทียบกับที่ต้องการหรือไม่ เมื่อนำข้อมูลการยืม มารวมกับข้อมูลการใช้ภายในหรืออ่านในห้องสมุด จะแสดงให้เห็นถึงจำนวนการใช้ทรัพยากรสารสนเทศอย่างแท้จริง

นอกจากนี้ ยังมีการนำเสนอวิธีการอื่นๆ  (Galligan, Fin : 2013) ได้แก่

  • ราคา (cost) เป็นตัวคิดพื้นฐาน เพราะถ้าไม่มีงบประมาณ ก็ไม่สามารถหาทรัพยากรเข้ามาได้ ราคา จึงเป็นส่วนหนึ่งที่ต้องถูกรวมเข้ากับตัววัดอื่นๆ
  • ค่าใช้จ่ายต่อครั้ง (Cost per use) เช่น การคำนวณจากจำนวนการดาวน์โหลดบทความฉบับเต็มกับค่าใช้จ่ายที่บอกรับ เป็นต้น เป็นการเปรียบเทียบสมดุลการใช้ของผู้ใช้กับค่าใช้จ่ายในการบอกรับ
  • Altmetrics เป็นเครื่องมือ เช่นเดียวกับ Mendeley เป็นวิธีการวัดแบบใหม่ที่มากกว่าการวัดค่า Impact factor ของวารสาร เพราะไม่เพียงแต่นับจำนวนการอ้างถึง (Citation) แต่ยังรวมถึงค่า impact ในด้านอื่นๆ ของผลงาน เช่น จำนวนข้อมูลและจำนวนความรู้ที่มีการอ้างถึง จำนวนการเข้าชมบทความ จำนวนการดาวน์โหลด หรือการอ้างถึงใน Social media และในสื่อทางข่าว (news media) อื่นๆ อีกด้วย เป็นวิธีที่กำลังเป็นที่นิยม
  • การร้องขอภายใน (Internal requests) เป็นการตอบรับการร้องขอผ่านของอาจารย์ นักศึกษา นักวิจัย ในส่วนของรายการที่แนะนำให้อ่านในหลักสูตร ทำให้เห็นช่องว่างที่เกี่ยวข้องกับผู้ใช้ได้
  • รายงานการไม่อนุญาตให้เข้าใช้ (Access denied reports) เป็นตัวนับข้อมูลของสำนักพิมพ์ สำนักพิมพ์มักจะเก็บข้อมูลเหล่านี้ไว้ แต่ไม่ได้ส่งให้ห้องสมุด การรู้ว่า เนื้อหาใดที่ผู้ใช้กำลังหาอยู่ และเป็นสิ่งที่ห้องสมุดไม่ได้บอกรับ จะทำให้เห็นถึงช่องว่างถึงการใช้ภายในเกิดขึ้น
  • จำนวนการใช้คลังข้อมูล (Repository usage) การบันทึกการใช้ในคลังข้อมูล การรายงานจาก Google Analytics หรือ Omniture จากจำนวนคนที่เข้าชม (pageview) เวลาที่อยู่ในแต่หน้า เป็นต้น จะทำให้ทราบว่า ทรัพยากรใดบ้างที่มีการเข้าใช้ ใช่บ่อยหรือไม่ และใช้เป็นระยะเวลานานเท่าใด
  • จำนวนสิ่งตีพิมพ์ (Number of publications) นักวิจัยกำลังเขียนผลงานและมีการตีพิมพ์อยู่ที่ไหนบ้าง เป็นตัวช่วยที่สำคัญ ที่เชื่อมโยงกับวารสาร หนังสือ และประเภทของเนื้อหาอื่นๆ ในขอบเขตวิชาต่างๆ ทำให้เห็นภาพที่ชัดเจนว่าทรัพยากรสารสนเทศควรจะขยายไปในทิศทางใด

การจัดการทรัพยากรสารสนเทศในห้องสมุดเป็นเรื่องที่สำคัญยิ่ง ไม่เพียงแต่เป็นการบริหารจัดการงบประมาณที่มีอยู่จำกัด และประหยัดเวลาของพนักงานเท่านั้น แต่ยังต้องมีการเรียนรู้ถึงความต้องการของผู้ใช้บริการอีกด้วย

รายการอ้างอิง:

Crawley-Low, Jill V. 2002. Collection analysis techniques used to evaluate a graduate-level toxicology collection. J Med Libr Assoc 2002 July, 90(3): 310-316. Retrieved February 8, 2014 from http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC116404/

Galligan, Fin. 2013. 10 metrics you should be using to evaluate your library collection. Retrieved February 8, 2014 from http://www.swets.com/blog/10-metrics-you-should-be-using-to-evaluate-your-library-collection#.Uv2vOLRqMnc

Galligan, Fin. 2013. 10 metrics you should be using to evaluate your library collection. Retrieved February 8, 2014 from http://www.swets.com/blog/part-ii-10-metrics-you-should-be-using-to-evaluate-your-library-
collection#.Uv2qr7RqMnd

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s