Collection Analysis (ตอนที่ 3)

ที่ผ่านมาห้องสมุดมักจะวิเคราะห์ทรัพยากรสารสนเทศหรือประเมินทรัพยากร สารสนเทศ เพียงมุมมองในด้านการจัดหาทรัพยากรสารสนเทศ และด้วยเทคนิคการวิเคราะห์ด้วยหลักสถิติเบื้องต้น เช่น การวิเคราะห์การหาผลรวม ค่าเฉลี่ย การหาจำนวนการจัดหาหนังสือในแต่ละหมวดแต่ละสาขา หรือของจำนวนการยืมและคืนหนังสือในช่วงปี 2530-2545 ห้องสมุดมหาวิทยาลัยในประเทศไทย มักจะมีการทำวิทยานิพนธ์ และวิจัย ในเรื่องการจัดหาและการใช้หนังสือของห้องสมุด… ในช่วงปี… (ดูตัวอย่างในภาคผนวก1) เพื่อวิเคราะห์เพียงว่าในช่วงปี …  มีการจัดหาหนังสือ เป็นร้อยละ เท่าไร ในสาขาใด ซึ่งจะสรุปได้เป็นเพียงภาพใหญ่ว่า ใช้งบประมาณในการจัดซื้อหนังสือสาขาใด มากน้อย เพียงใด หรืออาจจะศึกษาเฉพาะบางสาขาวิชา ที่เริ่มเปิดหลักสูตรใหม่ เทียบกับทรัพยากรสารสนเทศที่มีอยู่เดิม ในการต้องจัดหาเพิ่มเติมหรือความเหมาะสมของทรัพยากรสารสนเทศที่มีอยู่กับการ รองรับสาขาวิชาที่จะเปิดขึ้นใหม่ และ/หรือทราบแต่เพียงว่า หนังสือเล่มใดถูกยืมไปมากน้อยเพียงใด ไม่ได้ศึกษาขั้นลึกลงไปถึงผู้ใช้ที่ยืม เป็นใคร เช่น เป็นนิสิต นักศึกษา คณะ หรือระดับใด อาจจะเนื่องจากข้อมูลที่เป็นการบันทึกด้วยมือ ไม่ได้เอื้อในการจัดเก็บข้อมูลเพื่อนำมาวิเคราะห์ในเชิงลึกมากขึ้นได้ ความไม่มีความรู้ หรือความไม่สันทัดในการใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์ในการทำมาประมวลผลข้อมูล ทำให้ไม่สามารถนำข้อมูลเหล่านั้นมาปรับปรุงการให้บริการที่สอดคล้องหรือ เหมาะสมกับความต้องการของผู้ใช้ หรือไม่สามารถนำมาเป็นข้อมูลเพื่อใช้ในการตัดสินใจหรือวางนโยบายการจัดหา ทรัพยากรสารสนเทศของห้องสมุดได้

ต่อเมื่อห้องสมุดได้มีการนำระบบห้องสมุดอัตโนมัติมาใช้ ข้อมูลต่างๆ ที่มีอยู่ในระบบเอื้อต่อการทำการวิเคราะห์มากขึ้น มีการนำวิธีการที่เรียกว่า Data mining และการนำ Data mining มาวิเคราะห์กับข้อมูลของห้องสมุด ที่เรียกว่า Bibliomining เข้ามาใช้ในการวิเคราะห์ข้อมูลต่างๆ และสามารถหาความสัมพันธ์ได้หลายมุมมอง เช่น (Nicholson and Stanton อ้างถึงใน นันทิยา และ ไพโรจน์ : 2550 หน้า 2)

การปรับปรุงระบบการสืบค้นและเว็บไซต์
1.1 ปรับปรุงการสืบค้นผ่าน OPAC ให้แสดงข้อมูลหนังสือเล่มอื่นๆ ที่มีเนื้อหาเกี่ยวข้องกับหนังสือที่ผู้ใช้ต้องการยืม เพื่อให้ผู้ใช้สามารถหาข้อมูลที่เกี่ยวข้องกันได้โดยไม่ต้องเสียเวลาในการ ค้น
1.2 ปรับปรุงเว็บไซต์ วิเคราะห์ข้อมูลที่ได้จากพฤติกรรมการค้นหรือใช้เว็บไซต์ของผู้ใช้ มาปรับปรุงให้มีความเหมาะสมมากขึ้น
การบริหารจัดการทรัพยากรสารสนเทศ ได้แก่
2.1 การทำนายความต้องการใช้หนังสือ โดยพิจารณาจากจำนวนครั้งที่มีการยืม
2.2 การทราบการใช้หนังสือแต่ละประเภท จำแนกตามกลุ่มผู้ใช้
2.3 การวิเคราะห์การจัดซื้อ แหล่งที่ซื้อเพื่อจะได้ประโยชน์สูงสุด
การปฏิบัติงาน
3.1 ทราบช่วงเวลาการยืมคืนที่มากที่สุดในแต่ละวัน สามารถจัดสรรบุคลากรเพื่อให้เหมาะสมกับการให้บริการ
3.2 ทราบรูปแบบของระยะเวลาการยืม คืนหนังสือ การต่ออายุหนังสือ สามารถวางแนวนโยบายในการยืมหนังสือให้สอดคล้องกับความต้องการของผู้ใช้
3.3 ทราบรูปแบบหรือแนวคำถามที่มักถูกถาม เพื่อนำคำถามมาวิเคราะห์หรือใช้ประโยชน์สำหรับผู้ปฏิบัติงานอื่นๆ

ดังนั้น จึงมีผลงานการใช้ Data mining และ Bibliomining ในการประเมินทรัพยากรสารสนเทศของห้องสมุด และการให้บริการของห้องสมุดในระยะหลังๆ มากขึ้น  (ดูตัวอย่างในภาคผนวก 2) ซึ่งถ้าติดตามอ่านในแต่ละผลงานดูจะเห็นได้ว่า การนำ Data mining และ Biblioming มาใช้เพื่อวิเคราะห์ข้อมูลต่างๆ ที่ห้องสมุดเก็บนั้น จะนำมาช่วยในเรื่องของการบริหารจัดการได้

ตัวอย่างของงานวิจัยในไทยที่มีการนำ Biblioming มาประยุกต์ใช้กับทรัพยากรสารสนเทศในห้องสมุด ได้แก่ งานวิจัยของ นันทิยา อักษรกิตติ์ และ ไพโรจน์ เอี่ยมชัยมงคล ซึ่งหาความสัมพันธ์ระหว่างหนังสือที่ถูกยืมกับโปรแกรมวิชาที่ยืมหนังสือนั้น แบ่งกลุ่มผู้ยืมหนังสือตามลักษณะของผู้ยืมและเลขหมู่ของหนังสือที่ยืม ทำนายความน่าจะเป็นของนักศึกษาจากโปรแกรมวิชาต่างๆ ที่จะยืมหนังสือแต่ละเลขหมู่ โดยทำนายเฉพาะหนังสือหมู่ที่มีการยืมมากที่สุด 100 หมู่แรกเท่านั้น และวิเคราะห์สถิติต่างๆ ที่เกี่ยวกับการยืมหนังสือตามภาคและปีการศึกษา เพื่อนำผลการวิจัยไปช่วยในการจัดเตรียมหนังสือให้สอดคล้องกับความต้องการใน ปัจจุบันของผู้ยืมหนังสือ และช่วยในการวางแผนการบริหารงานและการจัดซื้อหนังสือเข้าสู่ห้องสมุดในอนาคต

หน่วยงานอย่าง OCLC (Online omputer Library Center)  ได้เห็นความสำคัญของการทำ Data mining เพื่อวิเคราะห์ข้อมูลต่างๆ ของห้องสมุด โดยเฉพาะข้อมูลของห้องสมุดในเครือข่ายของ WorldCat ซึ่งจะได้นำเสนอในตอนต่อไป

รายการอ้างอิง:

นันทิยา อักษรกิตติ์ และ ไพโรจน์ เอี่ยมชัยมงคล. 2550. รายงานการวิจัย เรื่อง การประยุกต์กระบวนการ Bibliomining กรณีศึกษา หอสมุดมหาวิทยาลัยราชภัฏลำปาง. [ม.ป.ท. : ม.ป.พ.]

ภาคผนวก

ภาคผนวก 1     รายชื่อวิทยานิพนธ์และวิจัยเกี่ยวกับการจัดหาและการใช้หนังสือของห้องสมุด

– การจัดหาและการใช้หนังสือของสำนักหอสมุดกลาง มศว ประสานมิตร พ.ศ. 2535-2537
– การจัดหาและการใช้หนังสือของห้องสมุดกลาง สถาบันสอนภาษา เอ.ยู.เอ. พ.ศ. 2528-2530
– การจัดหาและการใช้หนังสือของห้องสมุดกลาง สำนักหอสมุด มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ พ.ศ 2530-2532
– การจัดหาและการใช้หนังสือหอสมุดกลาง สถาบันวิทยบริการ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย พ.ศ.
2525-2527
– การจัดซื้อและการใช้หนังสือของห้องสมุดคณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ปีงบ
ประมาณ 2545-2547 : รายงานการวิจัย
– แนวทางการพัฒนาทรัพยากรสารนิเทศ สาขาวิชาวิทยาศาสตร์การกีฬา ของหอสมุดกลาง
สถาบันวิทยบริการ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
– การสำรวจการใช้หนังสือต่างประเทศที่จัดซื้อด้วยงบประมาณประจำปี 2540-2545 ของสำนักหอสมุดกลาง สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง
– การศึกษาเปรียบเทียบแผนการจัดหาวัสดุห้องสมุดของบรรณารักษ์กับความต้องการใช้วัสดุห้องสมุดของนักศึกษาและอาจารย์วิทยาลัยเอกชน
– การจัดหาและการใช้หนังสือของสำนักบรรณสารการพัฒนา สถาบันบัณฑิตพัฒนบริหารศาสตร์
พ.ศ. 2541-2543
– การวิเคราะห์การจัดซื้อและการใช้หนังสือ สำนักหอสมุดกลาง มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ

ภาคผนวก 2 รายชื่อผลงานที่เกี่ยวกับ Data mining และ Bibliomining ในห้องสมุด

–  Using data mining technology to solve classification problems: A case study of campus digital library
– Bibliomining for Automated Collection Development in a Digital Library Setting: Using Data Mining to Discover Web-Based Scholarly Research Works
– Enhancing Library Resources Usage Efficiency by Data Mining
– Data Mining Techniques to Analyze a Library Database
– The Design of Auto New Book Recommendation System Using Data Mining Technology
– Use of Circulation Statistics and Interlibrary Loan Data in Collection Management
– Using Data Mining to Provide Recommendation Service
– Application of Data Mining in Library and Information Services
– Effective Utilization of Library Books among University Students Using Data Mining Tool
– การประยุกต์กระบวนการ Bibliomining กรณีศึกษา หอสมุดมหาวิทยาลัยราชภัฎลำปาง

 

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s