การถ่ายทอดความรู้อย่างเหมาะสม

ถ้าเสื้อไม่ขาดเป็นรู ถ้าหาร้านชุนเสื้อในละแวกแถวบ้านได้ ก็คงไม่มีโอกาสค้นเรื่องการชุนผ้า เพราะคิดว่าจะลองชุนผ้าเอง ทราบมาก่อนว่าต้องมีฝีมือ ต้องละเอียด สายตาก็ต้องดี ถ้าชุนผ้าเอง โดยไม่มีอุปกรณ์แบบจักรเย็บผ้า สมัยใหม่ ที่อาจจะมีฟังก์ชั่นหรือปรับวิธีให้ชุนผ้าได้ แต่อยากจะลองทำเอง เลยต้องศึกษาวิธีการชุนผ้า ว่ามีขั้นตอนอย่างไร

ค้นได้หลายเรื่อง ส่วนใหญ่ใช้วิธีการเขียนอธิบาย ถึงวิธีการชุนผ้า ไปพบเว็บไซต์ของ โครงการระบบ e-learning ของการศึกษาทางไกลผ่านดาวเทียม เรื่อง วิธีการซ่อมแซมเสื้อผ้าแบบการชุน ลองเข้าไปดูวิดีโอ สอนการชุนผ้า เห็นภาพชัดเจนเลย ชุนผ้าได้แน่นอน เหลือแค่ว่าทำได้ดี เนียนเรียบไปกับเนื้อผ้าเก่า หรือจะเป็นขั้นเทพ อีกเรื่องนึง นอกจากวิดีโอ แล้วยังมีสไลด์ มีภาพนิ่ง พร้อมข้อความประกอบ ยิ่งเพิ่มความเข้าใจมากขึ้นอีก

ทำให้นึกถึงรูปแบบการถ่ายทอดความรู้ หรือการให้ความรู้ที่เป็นลักษณะวิธีการทำ ถ้าใช้การเขียนอธิบาย คงจะไม่ช่วยให้เห็นภาพชัด ต้องมีสื่อที่เหมาะสมในการบันทึกการถ่ายทอดวิธีการทำในแต่ละขั้นตอน เหมือนกับการจะสอนการขี่จักรยาน ไม่น่าจะใช้วิธีการเขียนเพื่ออธิบายว่า จะต้องใช้เท้า ปั่น การใช้แขนบังคับ การทรงตัว คิดว่าไม่ว่าใครที่ขี่จักรยานได้ คงผ่านการสอนจากการขี่จักรยานจริง มีผู้ปกครอง หรือคนรู้จักสอน วิธีการจับแฮนด์ การทรงตัว ฯลฯ และก็สามารถขี่จักรยานเป็น ขี่จักรยานได้ โดยไม่ต้องอ่านวิธีการจากคู่มือ ถ้าจะมีน่าจะเป็นเรื่องของข้อระมัดระวังในการขี่จักรยาน อย่างปลอดภัยมากกว่า หรือเป็นเทคนิคในการขี่หรือปั่นจักรยานมากกว่าจะเป็นการสอนให้ขี่จักรยานเป็น

ชุมชนนักปฏิบัติ (Community of Practice – CoP)

ชุมชนนักปฏิบัติ (Community of Practice – CoP) คือ กลุ่มของคนซึ่งมาแลกเปลี่ยนความรู้ ปัญหา หรือความสนใจในหัวข้อใดหัวข้อหนึ่ง และเรียนรู้วิธีการเพื่อให้สามารถปฏิบัติหรือทำให้ดีขึ้นกว่าเดิม เป็นการแลกเปลี่ยน และสร้างทักษะ สร้างความรู้ และความเชี่ยวชาญให้เกิดขึ้นในกลุ่ม บ่อยครั้งที่เน้นในการแลกเปลี่ยนวิธีปฏิบัติที่ดีที่สุด (Best practices) ชุมชนนักปฏิบัติได้กลายเป็นสิ่งสำคัญ เนื่องจากทุกวันนี้ องค์กร กลุ่มทำงาน ทีมงาน และแม้แต่ตัวบุคคลเอง ต้องทำงานร่วมกันในแนวทางใหม่ ความร่วมมือข้ามองค์กรจึงเป็นสิ่งสำคัญ ชุมชนนักปฏิบัติจึงเป็นรูปแบบใหม่สำหรับการเชื่อมโยงคนที่มีจิตใจในการเรียนรู้ การแลกเปลี่ยนความรู้ และความร่วมมือ ไม่ว่าจะเป็นรายบุคคล เป็นกลุ่มและถือว่าเป็นการพัฒนาองค์กร
Continue reading

การทบทวนหลังทำงาน หรือหลังปฏิบัติ หรือหลังกิจกรรม (After Action Review-AAR)

เป็นการทบทวนหรือเป็นกระบวนการเพื่อวิเคราะห์ว่าเกิดเหตุอะไร สาเหตุของการเกิด และจะสามารถดำเนินการให้ดีกว่าเดิมได้อย่างไร โดยเอาบทเรียนจากความสำเร็จและความล้มเหลวของการทำงานที่ผ่านมา เพื่อนำมาซึ่งการพัฒนาหรือการปรับปรุงการทำงาน การทำ AAR เป็นรูปแบบของกลุ่มทำงานที่สะท้อน ความมีส่วนร่วมในการทบทวนสิ่งที่เกิดขึ้น อะไรคือสิ่งที่เกิดขึ้นจริง สาเหตุของการเกิดและสิ่งที่ได้เรียนรู้คืออะไร

การทำ AAR เริ่มใช้เป็นครั้งแรกโดยกองทัพสหรัฐอเมริกา เพื่อสะท้อนถึงการทำงานโดยการจำแนกถึงจุดแข็ง จุดอ่อน และสิ่งที่ต้องปรับปรุง
Continue reading

Blog (บล็อก)

Blog (บล็อก) หรือ weblog (เว็บบล็อก) มาจากคำภาษาอังกฤษ 2 คำ คือ web (World Wide Web) และ log (หมายถึง การบันทึก) เป็นเว็บไซต์ประเภทหนึ่งที่ใช้เพื่อบันทึกหรือเขียนเรื่องราวต่างๆ สร้างได้ง่ายๆ ด้วยตัวเอง นอกจากเขียนเรื่องราว แล้วยังสามารถใส่ภาพ ทำลิงก์ไปยังแหล่งอื่่นๆ แนบไฟล์ และลูกเล่นอื่นๆ ผู้อ่านและผู้เขียนสามารถโต้ตอบโดยการแสดงความคิดเห็นต่อท้ายเรื่องนั้นๆ ได้ มีการจัดหมวดหมู่เรื่องที่เขียน และใส่คำค้น (tag) การเรียงลำดับของเรื่องจะเรียงตามลำดับเวลาที่เขียนเนื้อหา

การเขียนบล็อกอาจเขียนในลักษณะเป็นบล็อกส่วนตัว เขียนหรือบันทึกเรื่องราว และเผยแพร่สู่สาธารณะ หรือบล็อกที่สร้างขึ้นโดยองค์กร สร้างขึ้นเพื่อเป็นเวทีแลกเปลี่ยนความรู้ภายใน หรือภายนอกองค์กรและเปิดกว้างให้ภายนอกแลกเปลี่ยนความรู้และเสนอความเห็นเข้ามาได้

ในการจัดการความรู้ นิยมใช้บล็อกเป็นเครื่องมือหนึ่งหรือเป็นเวทีในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในองค์กร ด้วยลักษณะของบล็อก เป็นการบันทึกเรื่องราว ซึ่งสามารถเพิ่มเติมความรู้ ประสบการณ์ต่างๆ เพิ่มเติม และแสดงความคิดเห็นต่อเนื้อหาหรือเรื่องราวนั้นๆ และเกิดเป็นองค์ความรู้ที่เกิดขึ้น โดยดึงเอาความรู้ที่มีอยู่ในแต่ละบุคคล (Tacit knowledge)แสดงออกมาทางการบันทึกและแสดงความคิดเห็นนั้นๆ  ซึ่งถ้าไม่มีเครื่องมือหรือเวทีในลักษณะนี้ อาจจะไม่สามารถดึงดูดหรือโน้มน้าวใจให้บุคลากรในองค์กรส่งผ่านความรู้ได้ ทั้งนี้ ขึ้นอยู่กับวัฒนธรรมองค์กรที่จะต้องพยายามผลักดันให้บุคลากรมีแรงจูงใจในการเขียนด้วย บล็อกจึงเป็นเครื่องมือตั้งแต่การสร้างความรู้ (Creating Knowledge) การจัดเก็บความรู้ (Storing Knowledge) การแลกเปลี่ยนและแบ่งปันความรู้ (Sharing Knowledge) และการนำความรู้ไปใช้ (Applying Knowledge)

จัดการความรู้อย่างไรที่ทำให้คนเบิกบานและงานเกิดประสิทธิผล

สรุปการบรรยายของ ดร. ประพนธ์ ผาสุขยืด ผู้อำนวยการสถาบันส่งเสริมการจัดการความรู้เพื่อสังคม (สคส.) เรื่อง จัดการความรู้อย่างไรที่ทำให้คนเบิกบานและงานเกิดประสิทธิผล วันที่ 24 กรกฎาคม 2556 ณ สำนักงานคณะกรรมการนโยบายวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และนวัตกรรมแห่งชาติ

จัดการความรู้อย่างไรที่ทำให้คนเบิกบานและงานเกิดประสิทธิผล

การทำ KM มีการดำเนินการมาระยะหนึ่ง มีทั้งได้ผล และไม่ได้ผล  ที่ไม่ได้ผลนั้น เกิดจาก องค์กร มักจะทำ KM โดยวัดจำนวนกิจกรรมของการมีเวทีแลกเปลี่ยนความรู้ (Knowledge sharing)  มีงานมหกรรม/ตลาดนัด KM ตามที่เขียนไว้ในแผนหรือไม่ มีจำนวน CoP (commnuvnity of Practice) เกิดขึ้น CoP? เป็นการมอง KM เชิง Event มอง KM เป็น activity

ดังนั้น การทำ KM ต้องวัดผลที่ได้ (output) กับผลที่ต้องการ (outcome) หรือวัดที่ input ที่ process ตัวอย่างของ การวัดผลที่ได้ เช่น นายแพทย์สามารถตรวจคนไข้ได้กี่คนใน 1 ชั่วโมง ซึ่งก็คือ efficiency (ประสิทธิภาพ) และตรวจรักษาไป 100 คน หายป่วยกี่คน (กี่เปอร์เซ็นต์) นั่นหมายถึง effectiveness หรือ ประสิทธิผล Continue reading

การจัดการความรู้

การจัดการความรู้ เป็นกระบวนการรวบรวม การสงวนรักษา และการถ่ายทอดสารสนเทศไปสู่ความรู้ ที่สามารถเข้าถึงได้เพื่อนำไปปรับปรุงการปฏิบัติงานในองค์กร โดยมีวัตถุประสงค์หลัก คือ การนำสินทรัพย์ความรู้ (Knowledge Assets) ไปสร้างคุณค่า (Value Creation) หรือเพิ่มผลิตผล (Productivity) เพื่อสนับสนุนเป้าหมายหรือตอบสนองการดำเนินการขององค์กร

การจัดการความรู้ จึงเป็นกระบวนการในการนำความรู้ต่างๆ ที่มีอยู่ในบุคคลขององค์กร รวมทั้งความรู้ที่อยู่ในรูปของเอกสารสื่อต่างๆ มาจัดการให้เป็นระบบ เพื่อให้สามารถนำความรู้ดังกล่าวที่มีไปใช้ให้บรรลุตามวัตถุประสงค์ข้างต้น ยกตัวอย่าง การจัดการความรู้ของบริษัท Schlumberger ซึ่งดำเนินการโดยมีแนวความคิดที่ว่า ถ้าองค์กรและพนักงาน สามารถรู้ทุกอย่างที่แต่ละคนทั้งหมดในองค์กรรู้ ก็จะยิ่งเพิ่มประสิทธิ์ภาพและส่งผลให้เกิดกำไรมากขึ้น เนื่องจากความรู้สำคัญด้านประสบการณ์ ความเชี่ยวชาญ ที่เก็บไว้นั้น สามารถทำให้เกิดการทำงานที่มีประสิทธิภาพสํงได้ ถ้ามีการถ่ายทอดความรู้ให้แก่กลุ่มที่มีประสิทธิภาพการทำงานต่ำ และเนื่องจากอุตสาหกรรมน้ำมันและก๊าซ เป็นการดำเนินการที่ไม่เหมือนธุรกิจประเภทอื่น ทั้งนี้ ต้องขึ้นอยู่กับแหล่งพลังงานธรรมชาติที่อาจมีอยู่จำกัด แต่ปัญหาผู้เชี่ยวชาญทางเทคนคิก็มีจำกัดเช่นกัน การควบรวมกิจการของบริษัททำให้สูญเสียพนักงาน  ผู้เชี่ยวชาญที่มีประสบการณ์มากกว่า 20,30 ปี เพราะฉะนั้น เพื่อเป็นการป้องกันปัญหาดังกล่าว ควรมีช่องทางให้พนักงานได้เรียนรู้ประสบการณ์ซึ่งกันและกัน และความรู้เหล่านั้น ต้องสามารถที่จะจัดเก็บ แลกเปลี่ยน แบ่งปัน ความเชี่ยวชาญและประสบการณ์เหล่านี้นให้กับคนรุ่นใหม่ได้
Continue reading

Peer Assist

Peer assist เป็นการหาผู้ช่วย (ทีมผู้ช่วย) มาให้ความรู้ แลกเปลี่ยนประสบการณ์ถึงโครงงานที่กำลังจะลงมือทำ เป็นกระบวนการหนึ่งที่ British Petroleum (BP) เรียกว่า การเรียนรู้ก่อนลงมือทำ (Learning before doing) เพื่อเป็นการสะสมความรู้ ประสบการณ์ก่อนการทำงาน การพบปะของทีมที่ร้องขอ และทีมช่วยเหลืออาจใช้เวลาครึ่งวันถึง 2 วัน

Peer assist แตกต่างจาก Peer review

เป็นสิ่งสำคัญที่ต้องให้มีความเข้าใจชัดเจนระหว่างทีมที่ร้องขอและทีมช่วยเหลือว่า คำทั้งสองคำ มีความแตกต่างกัน
Continue reading

ระบบพี่เลี้ยง (Mentoring) ในการจัดการความรู้

ระบบพี่เลี้ยงเป็นระบบที่เกิดจากความสัมพันธ์ระหว่างพนักงานที่มีประสบการณ์มากกว่ากับพนักงานที่มีประสบการณ์น้อย โดยพี่เลี้ยงหรือผู้ที่มีประสบการณ์สูงจะทำหน้าที่ในการคำปรึกษา แนะนำ ผู้สอนงาน และสนับสนุนการพัฒนาศักยภาพในการทำงานให้กับพนักงานที่อ่อนประสบการณ์

ระบบพี่เลี้ยงถูกนำมาใช้เป็นเครื่องมือของการจัดการความรู้ในแง่ของการถ่ายทอดความรู้ระหว่างผู้ที่ประสบการณ์มากกว่าและเพื่อนร่วมงานที่มีประสบการณ์น้อยกว่า เพื่อให้แน่ใจได้ว่า ความรู้ยังคงอยู่ในองค์กรตลอดเวลา และเป็นการดักจับความรู้ก่อนที่จะสูญหายหรือออกไปเป็นผู้แข่งขัน เนื่องจาก วิธีการถ่ายทอดความรู้ที่ดีที่สุด ก็คือ การที่บุคคลได้พูดคุยกับอีกคนหนึ่ง ดังนั้น การพูดคุยในระบบพี่เลี้ยง แท้จริงแล้ว ก็คือ การติดต่อสื่อสารระหว่างเพื่อนร่วมงานที่ประสบการณ์มากกว่าอีกคนหนึ่งนั่นเอง การถ่ายทอดความรู้จำนวนมากจึงเกิดขึ้น เป็นสิ่งที่สำคัญสำหรับองค์กรในปัจจุบัน ที่จะมีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ระหว่างพนักงาน การให้ความรู้ลื่นไหลไปยังทั่วทั้งองค์กร ซึ่งจะนำไปสู่ความอยู่รอดขององค์กรและธุรกิจ
Continue reading

KM Experiences in IE Singapore

จากโครงการ Study Meeting of Knowledge Management in Public Sector ระหว่างวันที่ 2-5 พฤศจิกายน 2553 ที่เมืองชุนชอน ประเทศเกาหลีใต้ นั้น ประเทศสิงคโปร์ โดย IE Singapore หรือ International Enterprise Singapore ได้แบ่งปันประสบการณ์การจัดการความรู้ดังนี้

IE Singapore หรือ International Enterprise Singapore มีสาขาอยู่หลายประเทศทั่วโลกด้วยการที่ต้องทำหน้าที่สนับสนุนให้มีการลงทุน ของต่างประเทศเพือให้เกิดการค้าระหว่างประเทศ IE Singapore เองก็มีการจัดการความรู้ หรือ KM ด้วยเช่นกัน  ด้วยเหตุผล:

  • เห็นว่า KM จะเป็นตัวขับเคลื่อนในการพัฒนา IE
  • มีความต้องการในการเรียนรู้และแลกเปลี่ยนเกี่ยวกับการตลาดและอุตสาหกรรมใหม่
  • สารสนเทศทะลักทะลายในองค์กร  จากอินเทอร์เน็ต ฟอรัม การแสดงนิทรรศการสินค้า และสื่อต่างๆ
  • การลาออกของพนักงาน

IE Singapore นำ KM มาใช้ในองค์กร ตั้งแต่ปี ค.ศ. 2003 และมีพัฒนาการเรื่อยมา ดังนี้

  • ค.ศ. 2003 : ชี้ให้เห็นว่า KM เป็นเครื่องมืออย่างหนึ่งของ IE
  • ค.ศ. 2005 : มีการจัดตั้งคณะกรรมการเทคโนโลยีสารสนเทศ โดยมี CEO ของ IE เป็นประธาน
  • ค.ศ. 2006 : มีการสร้างความตระหนักในเรื่อง KM และให้การศึกษาแก่พนักงานในการจัดการ “ความรู้”
  • ค.ศ. 2007 : เริ่ม Information Management Blueprint Study
  • ค.ศ. 2008 : มีอินทราเน็ต เป็นเว็บ 2.0
  • ค.ศ. 2009 : มีระบบ e-mail filing system โดยบังคับให้พนักงานทุกคนเก็บ e-mail ไว้ในองค์กรจัดใส่เข้าโฟล์เดอร์ แบ่งเป็น Personal folder ซึ่งเมลจะถูกภายใน 90 วัน โดยที่คนอื่นๆ ไม่เห็น และ Company folder คนอื่นๆ สามารถอ่านได้ ซึ่งระบบ e-mail filing system นี้ เมลทุกฉบับ ไม่สามารถส่งออกได้ ถ้าไม่จัดเก็บก่อน ทั้งนี้ระบบจะกัน ไม่ให้มีการ forward Gov-email ไปที่ Freemail เช่น Yahoo เนื่องจากไม่ให้มีการใช้ Free mail ในสำนักงาน และมีการกระจายหรือแจกจ่ายความรู้
  • ค.ศ. 2010 : มี Knowledge Center
    – มี Teams@IE Page เชื่อมระหว่างแต่ละ department ของ IE
    – มี Story Telling
    – มี Knowledge & Info. Audit

Best practices ของ IE

  •   ทำให้เห็นว่า KM เป็นเรื่องธรรมดาในการทำงาน
  • จัดหาการเข้าถึงความรู้ที่มีความสัมพันธ์กัน
  • ได้รับการสนับสนุนจากหัวหน้า จากบนลงล่าง
  • ทำให้เห็นว่าวัฒนธรรมเปลี่ยนเกิดจาก KM
  • ทำให้เกิด KM กับกลุ่มโครงการเล็กๆ ก่อน
  • ติดตามความสามารถและวิเคราะห์ผลสำหรับการปรับปรุงอย่างต่อเนื่อง

ก้าวต่อไปของ IE

ค.ศ. 2011 :
– พัฒนา Knowledge Center ต่อ โดย re-define contribution
– Transfer of Critical Knowledge
– ในระบบอินทราเน็ต ปรับปรุง Taxonomy, IA และ Search

ค.ศ. 2012 :
– มี Knowledge & Info. Audit

ความล้มเหลวในการทำ KM

เก็บตกจากการฟังบรรยายของ Professor Hong Lee แห่ง Kwangwoon University ที่มาพูดให้ฟังเรื่อง KM of Public Organization in Korea ใน Study Meeitng of Knowledge Management in Public Sector ระหว่างวันที่ 2-5 พฤศจิกายน 2553 ที่เมืองชุนชอน ประเทศเกาหลีใต้ นั้น  Prof. Lee พูดทิ้งท้ายหลังจากที่ได้ยกกรณีศึกษาการใช้ KM เข้ามาช่วยแก้ปัญหาทางด่วน (หาอ่านได้จาก KM กับการแก้ปัญหาทางด่วน) ว่า ปัจจัยที่ทำให้ล้มเหลวในการจัดการความรู้ เกิดจาก

  • การดำเนินการที่ไม่มีการเชื่อมโยงสู่เป้าหมายทางยุทธศาตร์
  • การดำเนินการที่เน้นที่ระบบจัดเก็บ ซึ่งเป็นเพียงเทคโนโลยีเท่านั้น
  • การไม่ประสบความสำเร็จในการสร้างความผูกพันกับผู้บริหารระดับสูง
  • การไม่ประสบความสำเร็จในการสร้างทีม KM ที่เข้มแข็ง