สนุกกับการเลือกคำดรรชนี (2)

มาฝึกหัดการเลือกคำดรรชนีอีก 1 ตัวอย่างนะคะ ยังเป็นเรื่องแกะรอยโสม อยู่ค่ะ มีข้อความดังนี้

“เรื่องของพันธุ์พืชนี้ เขามีห้องเก็บเมล็ดพันธุ์พืชจากทั่วโลก สำหรับใช้คุณสมบัติต่างๆ ในการสร้างสายพันธุ์ใหม่ ห้องเก็บเมล็ดพันธุ์นี้ปรับอุณหภูมิไว้ประมาณ -50 องศา ความชื้นประมาณ 10% จะเก็บได้ประมา 150 ปี

ที่เกาหลีมีชุดดินท่าที่สำรวจมาแล้วประมาณ 370 ชุด ทางราชการทำหน้าที่สำรวจดินแดนแนะนำเรื่องการปรับปรุงดิน (ในนิทรรศการมีตัวอย่าง profile ของดินไว้ให้ดูด้วย)

เรื่องการควบคุมศัตรูพืชมีหลายวิธี ประเด็นหนึ่งที่เขาให้ความสำคัญ คือ การร่วมมือกันระหว่างประเทศ ศัตรูพืชบางชนิดก็มาจากต่างประเทศ เช่น ตั๊กแตนที่มาจากทางตอนใต้ของจีน ถ้าได้ข้อมูลจากบริเวณนั้นจะวางแผนเตือนภัยได้ดีขึ้น ทางราชการมีหน้าที่แนะนำเรื่องสายพันธุ์ที่ต้านทานศัตรูพืชได้ และมาตรการความปลอดภัยในการใช้สารเคมี

ด้านปศุสัตว์ แสดงเรื่องการย้ายฝากตัวอ่อนของโค (Embryo Transfer) เขาอธิบายว่าสั่งเชื้อพ่อพันธุ์จากต่างประเทศ แต่แม่พันธุ์นั้นใช้พันธุ์เกาหลีซึ่งได้คัดพันธุ์จนมีคุณสมบัติเหมาะสมกับภูมิอากาศ เกาหลียังสั่งเนื้อเข้ามาจากต่างประเทศ แต่ก็จะเลือกประเทศที่ปลอดโรค โดยเฉพาะอย่างยิ่งโรคปากและเท้าเปื่อย เขามีมาตรการ เรื่อง การควบคุมโรคในประเทศ” (จากพระราชนิพนธ์ แกะรอยโสม หน้า 55)

ลองอ่านและเลือกคำดรรชนี อีกตัวอย่างหนึ่ง นะคะ แล้วค่อยคลิก Continue reading เพื่อดูว่า เลือกตรงกันหรือไม่ Continue reading

สนุกกับการเลือกคำดรรชนี (1)

หนังสือวิชาการ (มักจะเป็นภาษาต่างประเทศ) มักจะทำดรรชนี หรือ index ไว้ท้ายเล่มของหนังสือ เพื่อเป็นตัวช่วยในการค้นหาเรื่องราวที่ต้องการอ่านว่าปรากฏอยู่ในหน้าใดของหนังสือ คำดรรชนีที่เลือกมานี้จะเป็นคำที่เลือกสรรหรือคัดเลือกว่าจะเป็นเครื่องมือช่วยค้นหาเรื่องราวที่ต้องการได้ การที่จะพิจารณาและเลือกคำดรรชนี จึงต้องอ่านอย่างวิเคราะห์ และพิจารณาว่าคำใดที่จะนำมาเป็นดรรชนี

ด้วยขณะนี้กำลังคัดเลือกคำดรรชนีจากหนังสือพระราชนิพนธ์ในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ซึ่งพระองค์ทรงบันทึกเรื่องราวการเสด็จพระราชดำเนินเยือนประเทศต่างๆ ที่ล้วนแต่มีองค์ความรู้ทั้งสิ้น ขออัญเชิญบางตอนในหนังสือเรื่อง แกะรอยโสม เพื่อต้องการสื่อให้เห็นว่าเพียง 1 ย่อหน้าในการบันทึกนั้น มีเรื่องราวความรู้ต่างๆ มากมาย และเพื่อเป็นการให้ท่านผู้อ่าน ทดลองเลือกคำดรรชนี จากข้อความต่อไปนี้

“อีกห้องแสดงเครื่องเคลือบ อายุประมาณครึ่งแรกของคริสต์ศตวรรษที่ 12 สมัย Koryo ตรงกับสมัยราชวงศ์หยวนของจีน ของที่ตั้งแสดงมีหม้อกำยาน มีฝาเป็นรูปสัตว์ต่างๆ เหยือกสุรามีบทกวีจีนเกี่ยวกับการดื่มสุราเขียนไว้ กระเบื้องเคลือบสำหรับมุงหลังคา ที่น่าสนใจ คือ เครื่องเคลือบที่มีการฝังลวดลาย มีวิธีการ คือ แคะดินออกตามลวดลาย แล้วใส่ดินผสมสีเข้าไปแทน อีกอย่างหนึ่งที่เขาภาคภูมิใจ คือ เคลือบสีแดง ทำจากสนิมของทองแดงซึ่งเกาหลีใช้มาก่อนที่อื่น ในห้องนี้ยังแสดงมงกุฎของพระเจ้าแผ่นดินและพระราชินีที่ขุดพบในสุสาน ซึ่งสูงถึง 120 เมตร มงกุฎประดับหยกเป็นรูปเขากวางชนิดหนึ่งซึ่งอยู่ไซบีเรีย ก่อนที่จะไปล่าสัตว์หมอผีจะต้องเอาเขากวางาสวมเป็นสิริมงคล ของที่เป็นมงคลที่ถือกันในสมัยก่อน คือ หยก ดาบสำริด กระจกสำริด” (จากพระราชนิพนธ์ แกะรอยโสม หน้า 15)

ฝึกหาคำดรรชนี ดูนะคะ แล้วค่อยดูว่าตรงกันหรือไม่ หรืออาจจะมีคำที่มากกว่า เมื่อเสร็จแล้ว ค่อยคลิก Continue reading เพื่อดูว่า เลือกตรงกันหรือไม่ Continue reading

คลังคำ ในบริบทการจัดเก็บและค้นคืนสารสนเทศ

20130614-Thesaurusคลังคำ ในบริบทการจัดเก็บและค้นคืนสารสนเทศ หรือในชื่อภาษาอังกฤษว่า Thesaurus in Information Storage and Retrieval Context โดย นฤมล ปราชญโยธิน จากหน้าคำนำ อาจารย์นฤมลได้จัดทำตำราเล่มนี้ขึ้น เพื่อประมวลองค์ความรู้อย่างรอบด้านเกี่ยวกับคลังคำ (thesaurus) ในบริบทการจัดเก็บและค้นคืนสารสนเทศ ในฐานะที่เป็นภาษาดรรชนี ไม่ครอบคลุมองค์ความรู้เกี่ยวกับคลังคำในวงการภาษาและวรรณกรรม ถ้ามีคำเกี่ยวกับภาษาดรรชนี บรรณารักษ์หรือนักเอกสารสนเทศ คงจะทราบกันดีว่าภาษาดรรชนี คืออะไร มีความสำคัญอย่างไรในกระบวนการจัดเก็บและค้นค้นสารสนเทศ น่าสนใจในการศึกษาองค์ความรู้ทางด้านนี้เป็นอย่างยิ่ง เป็นตำราที่ได้รับการประเมินในระดับดีมาก ติดตามหาอ่านและศึกษาได้เลยค่ะ เพราะตำราภาษาไทยเกี่ยวกับธิซอรัสหรือคลังคำ และที่เน้นบริบทเกี่ยวกับวิชาชีพของบรรณารักษ์ และนักเอกสารสนเทศ นั้น เพิ่งเห็นเล่มนี้ค่ะ

อรรถาภิธาน (Thesaurus) เพื่อการจัดการสารสนเทศ

วัตถุประสงค์ของการจัดเก็บสารสนเทศ ย่อมต้องการให้สารสนเทศที่ถูกจัดเก็บนั้น ถูกค้นคืนเพื่อการนำไปใช้ซึ่งหมายความถึงผู้ใช้สามารถเข้าถึงสารสนเทศที่ตรง กับความต้องการ ในระบบการจัดเก็บและค้นคืนสารสนเทศ โดยเฉพาะทางห้องสมุดนั้น จะมีเครื่องมือในการนำให้ผู้ใช้เข้าถึงสารสนเทศได้ คือ ข้อมูลรายการทางบรรณานุกรม (bibliographic record) ซึ่ง เป็นการให้คำอธิบายลักษณะทางกายภาพของเอกสาร เช่น ชื่อผู้เขียน ชื่อผู้ทำวิจัย ชื่อหนังสือ สถานที่พิมพ์ สำนักพิมพ์ ปีที่จัดพิมพ์ เป็นต้น การลงข้อมูลรายการทางบรรณานุกรมต่างๆ เหล่านี้ จะมีลักษณะหรือการใช้คำ หรือภาษาที่มีแบบแผนหรือมาตรฐานในการลงรายการ ข้อมูลที่ใช้ในการลงรายการนี้เอง ได้ถูกกำหนดให้เป็นคำค้นเพื่อให้เข้าถึงสารสนเทศ เช่น กำหนดให้ค้นได้จากชื่อผู้รับผิดชอบในผลงานนั้นๆ (โดยรวมตั้งแต่ผู้เขียน ผู้แปล นักวิจัย บรรณาธิการ ขึ้นอยู่กับเอกสารนั้น มีผู้ร่วมรับผิดชอบโดยมีการแบ่งหน้าที่กันอย่างไร) ชื่อ เรื่อง ปีที่พิมพ์ ประเภทของเอกสาร หัวเรื่อง คำสำคัญ อรรถาภิธาน เป็นต้น

หัวเรื่อง คำสำคัญ อรรถาภิธาน เป็นคำที่ทำหน้าที่เป็นตัวแทน สาระหรือเนื้อหาของเอกสาร ซึ่งเรียกว่าเป็นดรรชนี ที่ชี้หรือแนะผู้ใช้เข้าสู่เนื้อหาที่ต้องการได้ การกำหนดดรรชนีขึ้นอยู่กับภาษาดรรชนี ที่แต่ละแห่งเลือกใช้ อาจจะใช้เป็นภาษาธรรมชาติ (natural language) หรือ คำศัพท์ไม่ควบคุม (uncontrolled vocabulary) หรือกำหนดให้ใช้เป็นภาษาควบคุม หรือศัพท์ควบคุม (controlled vocabulary) อ่านเพิ่มเติมได้ที่ เนื้อหาฉบับเต็มของอรรถาภิธาน