FAST กับยุคใหม่ของ Cataloger (ตอนที่ 1)

FAST ย่อมาจาก Faceted Application of Subject Terminology เห็นจากชื่อ น่าจะพอเดาได้ว่า น่าจะเกี่ยวกับ หัวเรื่อง คำศัพท์ แน่ๆ OCLC กำลังพัฒนา FAST ซึ่งเป็นคำศัพท์ที่เป็นหัวเรื่อง เพื่อให้ใช้กับสารสนเทศบนเว็บ โดยอยู่บนพื้นฐานของ หัวเรื่องหอสมุดรัฐสภาอเมริกัน (LSCH) แต่ทำเพื่อให้ใช้ได้ง่ายกว่า

ถ้าผ่านการเรียนบรรณารักษ์มาน่าจะจำได้ว่า มีระบบ Faceted Classification เป็นการจัดหมวดหมู่แบบแยกสังเคราะห์ สามารถจัดหมวดหมู่ได้ทุกแง่มุม เลยอนุมานจากชื่อก่อนว่า น่าจะเป็นการพัฒนาหัวเรื่องให้มีคำที่มีทุกแง่มุม หรือละเอียดมากขึ้น แต่ใช้ง่ายกว่าเดิม คงต้องติดตามต่อไปว่า FAST มีวิธีการอย่างไร เป็นแบบชื่อระบบ Faceted หรือไม่ Continue reading

พี่เลี้ยง งาน Cat (มนุษย์แมว)

อยากจะเล่าถึงตอนที่เริ่มทำงานในฝ่ายวิเคราะห์ทรัพยากรสารสนเทศ หรือ Cataloging Department (เราก็เลยจะเรียกกันย่อๆ ว่าเราอยู่งาน Cat แต่ก่อนแยกภาษาไทย กับภาษาอังกฤษ (แต่รวมภาษาต่างประเทศอื่นๆ) เราก็เรียกชื่อเล่นกันว่า แมวไทย แมวอังกฤษ แปลคำว่า Cat เข้าไปอีก หรือบางทีก็เรียกว่า Cat ไทย Cat อังกฤษ ว่ากันให้นัว แต่เป็นรู้จักกันทั้งตึก เวลาบอกว่าจะไปที่ห้องนี้ ก็จะบอกว่า Cat ไทย ไป Cat อังกฤษ)

พอนึกย้อนกลับไป มองเห็นภาพของการมี Mentor ในงานนี้ ตั้งแต่แรกเริ่ม แต่ตอนนั้นเราไม่รู้เรื่องหรอก ว่าคืออะไร เป็นอะไร รู้แต่ว่าหัวหนัากำลังมอบหมายงานเรา พอกระแสการจัดการความรู้ เข้ามา และมีคำว่า Mentor เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของการแบ่งปันความรู้ การเรียนรู้งาน การสั่งสอนงาน ก็เลยอยากจะย้อนเวลานึกภาพ และพยายามจับเอาเรื่องการเป็น พี่เลี้ยง ที่ได้รับจากหัวหน้างานมาเป็นอย่างดี ทั้งในเรื่องหน้าที่การงาน ลักษณะนิสัย แนวคิดบางประการ ได้นำมาใช้ แม้ว่าจะไม่สามารถนำมาใช้ได้ดีเหมือนที่ได้รับ เพราะขึ้นอยู่กับปัจจัยตัวเอง และปัจจัยของผู้รับ (คนอื่น) ด้วย Continue reading

อรรถาภิธาน (Thesaurus) เพื่อการจัดการสารสนเทศ

วัตถุประสงค์ของการจัดเก็บสารสนเทศ ย่อมต้องการให้สารสนเทศที่ถูกจัดเก็บนั้น ถูกค้นคืนเพื่อการนำไปใช้ซึ่งหมายความถึงผู้ใช้สามารถเข้าถึงสารสนเทศที่ตรง กับความต้องการ ในระบบการจัดเก็บและค้นคืนสารสนเทศ โดยเฉพาะทางห้องสมุดนั้น จะมีเครื่องมือในการนำให้ผู้ใช้เข้าถึงสารสนเทศได้ คือ ข้อมูลรายการทางบรรณานุกรม (bibliographic record) ซึ่ง เป็นการให้คำอธิบายลักษณะทางกายภาพของเอกสาร เช่น ชื่อผู้เขียน ชื่อผู้ทำวิจัย ชื่อหนังสือ สถานที่พิมพ์ สำนักพิมพ์ ปีที่จัดพิมพ์ เป็นต้น การลงข้อมูลรายการทางบรรณานุกรมต่างๆ เหล่านี้ จะมีลักษณะหรือการใช้คำ หรือภาษาที่มีแบบแผนหรือมาตรฐานในการลงรายการ ข้อมูลที่ใช้ในการลงรายการนี้เอง ได้ถูกกำหนดให้เป็นคำค้นเพื่อให้เข้าถึงสารสนเทศ เช่น กำหนดให้ค้นได้จากชื่อผู้รับผิดชอบในผลงานนั้นๆ (โดยรวมตั้งแต่ผู้เขียน ผู้แปล นักวิจัย บรรณาธิการ ขึ้นอยู่กับเอกสารนั้น มีผู้ร่วมรับผิดชอบโดยมีการแบ่งหน้าที่กันอย่างไร) ชื่อ เรื่อง ปีที่พิมพ์ ประเภทของเอกสาร หัวเรื่อง คำสำคัญ อรรถาภิธาน เป็นต้น

หัวเรื่อง คำสำคัญ อรรถาภิธาน เป็นคำที่ทำหน้าที่เป็นตัวแทน สาระหรือเนื้อหาของเอกสาร ซึ่งเรียกว่าเป็นดรรชนี ที่ชี้หรือแนะผู้ใช้เข้าสู่เนื้อหาที่ต้องการได้ การกำหนดดรรชนีขึ้นอยู่กับภาษาดรรชนี ที่แต่ละแห่งเลือกใช้ อาจจะใช้เป็นภาษาธรรมชาติ (natural language) หรือ คำศัพท์ไม่ควบคุม (uncontrolled vocabulary) หรือกำหนดให้ใช้เป็นภาษาควบคุม หรือศัพท์ควบคุม (controlled vocabulary) อ่านเพิ่มเติมได้ที่ เนื้อหาฉบับเต็มของอรรถาภิธาน