TK Forum 2017 Better Library and Learning Space : Trends and Ideas

TK Forum 2017 Better Library and Learning Space : Trends and Ideas

จากการเข้าร่วมสัมมนา ในหัวข้อเรื่อง TK Forum 2017 Better Library and Learning Space : Trends and Ideas เมื่อวันที่ 2 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2560 เวลา 08.30-16.30 น. ห้องกมลทิพย์บอลรูม โรงแรมสุโกศล กรุงเทพมหานคร จัดโดยอุทยานการเรียนรู้ (TK Park) นั้น ในการจัดงานครั้งนี้ อุทยานการเรียนรู้ ได้เชิญวิทยากร จำนวน 3 ท่าน ซึ่งบรรยายในหัวข้อดังต่อไปนี้

1. Les Watson บรรยายเรื่อง Better Library and Learning Space : Trends and Ideas
2. Rob Bruijnzeels บรรยายเรื่อง I have to Change to Stay the Same : Creative Learning Environment for Future Libraries
3. Jérémy Lachal บรรยายเรื่อง Ideas Box : Learning and Creativity in Any Place

สาระสำคัญของการสัมมนา มีดังนี้

Continue reading

Open Science

จากการเข้าร่วมการสัมมนา ในหัวข้อเรื่อง Online Information & Education  Conference 2016  เมื่อวันที่ 8 เดือน กันยายน  พ.ศ 2559 จนถึงวันที่  9 เดือน กันยายน พ.ศ 2559 รวมระยะเวลา 2 วัน โดยบริษัท Book Promotion จำกัด ซึ่งไม่มีค่าใช้จ่ายในการเข้าสัมมนา วิทยากรและหัวข้อในการบรรยาย มีดังนี้

  1. It’s the freedom to access of information, isn’t it? (by Assoc. Prof. Dr. Sukum Chaleysub)
  2. Libraries and Openness : Opportunities and issue (by Mr. Peter Sidorko, University Librarian, University of Hong Kong Libraries)
  3. Social Mediase and Metrics in Libraries (by Dr. Lee Chu Keong, Nanyang Technological University)
  4. Technological-enhanced Learning : The NUS Experience (by Mr. Ravi Chandra, Director, Centre for Instructional Technology. National University of Singapore)
  5. Connecting Research to the Community (by Dr. Christina Kapp, Director of Research and Curricula, Academy of Asian Scholar)
  6. Increase the visibility of a university: the defined roles of libraries (by Dr. Wong, Woei Fuh, General Manager of Consulting Innovative Education Services)
  7. How open in your library to open science? (by Mr. Louise Jones, University Librarian, The Chinese University of Hong Kong Library
  8. Reviews as a Front End to STM Literature (by Mr. Bruce Antelman)

Continue reading

ห้องสมุดไทยต้องปรับตัว ก่อนเป็นไดโนเสาร์ยุคดิจิตอล

ชื่อเรื่องดังกล่าว มาจากหนังสือพิมพ์เดลินิวส์ออนไลน์ ฉบับวันที่ 6 สิงหาคม 2558 เวลา 1:28 น. เป็นการสรุปเนื้อหาจากการประชุมวิชาการในหัวข้อ “อนาคตห้องสมุด: สิ่งท้าทายและแนวโน้ม” (Library Futures: Challenges and Trends) ในงาน TK Forum 2015 วันพฤหัสบดีที่ 16 กรกฎาคม 2558 จัดโดย สำนักงานอุทยานการเรียนรู้ TK Park ที่ถกถึงวิถีและการปรับตัวของห้องสมุดทั่วโลก ห้องสมุดที่เน้นหน้งสือเป็นหลักจะยังคงมีแต่จะลดความสำคัญลง ห้องสมุดจะมีบทบาทที่เปลี่ยนไปอย่างสอดคล้องกับสังคม และเพิ่มพื้นที่ให้กับการสร้างการเรียนรู้ด้วยตัวเองของผู้ใช้บริการ 3 ประการ คือ การเรียนรู้ที่นอกเหนือจาก พื้นที่การอ่าน (Learnig Space) เช่น พื้นที่การเล่นดนตรี การเล่นละคร เล่นเกม การเต้นรำ พื้นที่ของการพบปะ แลกเปลี่ยน การวิจารณ์การวิเคราะห์ (Community Space) พื้นที่ในการปฏิบัติการทดลองสิ่งต่างๆ ร่วมกัน (Maker Space)

นอกจากคำกล่าว ของ ดร. คณิศ แสงสุพรรณ ประธานกรรมการบริหาร สำนักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้ แล้ว ยังมี ความคิดเห็นของศาสตราจารย์ โซเฮล อินอยาตอลเลาะห์ นักรัฐศาสตร์และนักอนาคตศึกษา จากประเทศออสเตรเลีย, เยนส์ ธอร์โฮก์ ที่ปรึกษาและผู้เชี่ยวชาญด้านการพัฒนาห้องสมุด จากประเทศเดนมาร์ก ที่เห็นว่า เงื่อนไขการเข้าถึงสารสนเทศ เป็นผลจากอินเทอร์เน็ตและสื่อดิจิทัล ที่เปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของประชาชนที่เกี่ยวข้องกับห้องสมุดและสื่ออย่างสิ้นเชิง ด้านนีล แมคอินเนส หัวหน้าส่วนงานจดหมายเหตุ สารสนเทศและห้องสมุดเมืองแมนเชสเตอร์ ประเทศอังกฤษ เราต้องทำให้ห้องสมุดเป็นเสมือนพื้นที่ในการพบปะสังสรรค์ ทำกิจกรรมที่หลากหลายในทุกเพศ วัย อาชีพ มีส่วนของห้องสื่อ (Media Lounge) ที่มีเทคโนโลยีที่ช่วยในการเรียนรู้ สร้างสรรค์ เช่น ซอฟต์แวร์ที่ใช้สร้างดนตรี ออกแบบอาร์ตเวิร์ก หรือใช้บริการเครื่องพิมพ์ 3 มิติ

นอกจากนี้ เว็บไซต์ของ TK Park ได้เสนอเอกสารประกอบการสัมมนา เผยแพร่เพื่อให้ผู้สนใจดาวน์โหลดเพื่อศึกษาอีกด้วย ได้แก่

อนาคตของห้องสมุดและบรรณารักษ์ จากภัณฑารักษ์สู่ผู้รังสรรค์อุทยาน (Sohail Inayatullah)

ความท้าทายในการเปลี่ยนผ่านห้องสมุด จากองค์กร เน้นคลังหนังสือและข้อมูล ไปสู่องค์กรที่มีผู้ใช้เป็นศูนย์กลาง (Jens Thorhauge)

แผนงานการปรับปรุงและชุบชีวิตห้องสมุดในแมนเชสเตอร์ (Neil MacInnes)

หอสมุดสารสนเทศและบริการจดหมายเหตุแห่งแมนเชสเตอร์ สภาเมืองแมนเชสเตอร์

รวมทั้งสไลด์นำเสนอของวิทยากรแต่ละท่านด้วย ติดตามอ่านได้ที่ http://tkforum.tkpark.or.th/download_th.html

แถมด้วยด้วยวิดีโอ

Manchester Library reopen

A tour of Manchester Library

Manchester Library live event

รายการอ้างอิง
ทีมเดลินิวส์38. ชี้ห้องสมุดไทยต้องปรับตัว ก่อนเป็นไดโนเสาร์ยุคดิจิตอล. สืบค้นเมื่อวันที่ 6 สิงหาคม 2558 จาก http://www.dailynews.co.th/article/339597

สำนักงานบริหารและพัฒนาองค์ความรู้. TK Forum 2015 Library Futures: Challenges and Trends. สืบค้นเมื่อวันที่ 6 สิงหาคม 2558 จาก http://tkforum.tkpark.or.th/download_th.html

ขายหนังสือ (?)

เมื่อสองวันก่อน วงการห้องสมุด (ไทย) ตกเป็นข่าวดังเลยทีเดียว ที่มีห้องสมุดมหาวิยาลัยแห่งหนึ่ง โละหนังสือ วารสารออกจากห้องสมุด และขายให้กับร้านหนังสือเก่า มีผู้รักหนังสือเก่า แห่กันมาซื้อกันไปมากมาย จนเป็นที่เลื่องลือและเข้าหู ห้องสมุดมหาวิทยาลัยแห่งนั้น ผู้ที่ทราบเรื่องได้แต่สงสัยว่า ทำไมห้องสมุดจึงขายหนังสือดีๆ หนังสือหายาก วารสาร ออกไปแบบนั้น ห้องสมุดมหาวิทยาลัยที่เป็นข่าวได้ออกมาชี้แจงภายหลังว่าเป็นเรื่องเข้าใจผิด น่าจะขนย้ายผิด และกำลังสอบสวนต่อไป

ห้องสมุดจะได้หนังสือเข้ามาด้วยวิธีการซื้อ การขอรับบริจาค การแลกเปลี่ยนกับหน่วยงานอื่นๆ  หนังสือที่ได้มาด้วยการซื้อ อยากที่จะมีการถอนออกหรือเอาออกจาห้องสมุด เพราะเป็นการซื้อด้วยเงินงบประมาณ ต้องมีการตั้งกรรมการ ส่วนใหญ่มักจะไม่ค่อยเอาออกกัน แต่อาจจะใช้พิจารณาเอาออกจากชั้นหนังสือที่ให้บริการที่เป็นปัจจุบัน  (มักจะดูจากสถิติการยืมเป็นหลักว่าในช่วง 2-5 ปี มีการถูกยืมออกไปหรือไม่ ช่วงปี อาจจะขึ้นอยู่กับห้องสมุดแต่ละแห่ง) เพื่อให้มีแต่หนังสือที่ทันสมัย และยังมีการใช้อยู่  (ด้วยเหตุที่ชั้นหนังสือเต็ม การจะเก็บหนังสือทุกเล่มจึงย่อมเป็นไปไม่ได้) แต่ก็มักจะนำไปเก็บไว้ในชั้นเก็บหนังสือ หรือที่มักจะเรียกว่า Stack หรือห้องสมุดบางแห่งอาจจะมีคลังเก็บหนังสือหรือเช่าพื้นที่เก็บหนังสือ เพราะรายการหนังสือเหล่านี้ไม่ได้ถอนออกจากระบบ จะยังปรากฏว่าอยู่ในชั้นเก็บหนังสือหรือคลังเก็บ ถ้ามีผู้ต้องการใช้ จะสามารถร้องขอให้ห้องสมุดนำออกมาให้บริการได้ การที่ห้องสมุดไม่ถอนออกจากห้องสมุด มีหลายสาเหตุ เป็นการซื้อด้วยเงินงบประมาณ เป็นหนังสือที่ไม่ทันสมัยก็จริงแต่อาจเป็นหนังสือคลาสสิคในสาขาวิชานั้นๆ  เป็นต้น Continue reading

เทคโนโลยีห้องสมุดในปี 2015

Marshall Breeding ได้คาดการณ์เทคโนโลยีในห้องสมุดไว้ในบทความ เรื่อง Library Technology Forecast for 2015 and Beyond พอหยิบยกมาโดยสังเขป ดังนี้

  • Linked data
    ซึ่งเป็นเรื่องที่ให้ความสนใจกันมากในปีที่ผ่านมา มีหลายโครงการที่เกิดขึ้น อย่างเช่น Library of Congress (LC) ที่มีโครงการ BIBFRAME เกิดขึ้น BIBFRAME จึงน่าจะเป็นโครงการที่น่าจับตามองในเรื่องของการเชื่อมโยงข้อมูลจาก MARC
  • การใช้อุปกรณ์เคลื่อนที่ (Mobile)
    ในปีหน้า การใช้อุปกรณ์เคลื่อนที่ เพื่อรองรับการใช้บริการจากห้องสมุดยังเป็นเรื่องที่จะมีมากขึ้นอยู่อย่างต่อเนื่อง การพัฒนาเว็บเพื่อให้สนับสนุนการใช้งานผ่านอุปกรณ์เคลื่อนที่ เพื่อให้ผู้ใช้เข้าถึงได้มากขึ้นและใช้งานง่ายมากกว่าเดิม
  • 3D Printing
    การให้บริการ 3D Printer เป็นบริการทางนวัตกรรมอย่างหนึ่งของห้องสมุด
    เทคโนโลยีอื่นๆ
  • NFC (Near Field Communication) เทคโนโลยี NFC เป็นตัวช่วยให้เกิดปฏิสัมพันธ์ระหว่างผู้ใช้ห้องสมุดผ่านอุปกรณ์ต่างๆ เช่น สมาร์ทโฟน หรือระบบจ่ายเงินต่างๆ เช่น iPhone 6 ถูกออกแบบให้รองรับการใช้ NFC เปิดโอกาสให้นักพัฒนาสำหรับสร้าง application ต่างๆ ได้ เช่นเดียวกับ Samsung และผู้ผลิตสมาร์ทโฟนค่ายอื่นๆติดตามอ่านโดยละเอียดได้ที่ http://www.infotoday.com/cilmag/dec14/Breeding–Library-Technology-Forecast-for-2015-and-Beyond.shtml

รายการอ้างอิง:

Marshall Breeding. “Library Technology Forecast for 2015 and Beyond” Computers in Libraries, December 2014, Retrieved : 24 Jan, 2015 from http://www.infotoday.com/cilmag/dec14/Breeding–Library-Technology-Forecast-for-2015-and-Beyond.shtml

Library Futures: From Knowledge Keepers to Creators

บทความน่าสนใจค่ะ เรื่อง Library Futures: From Knowledge Keepers to Creators โดย Sohail Inayatullah

เนื่องจากการทะลักทะลายของสารสนเทศได้นำไปสู่ห้องสมุดไซเบอร์ (Cybrary) หรือห้องสมุดอิเล็กทรอนิกส์ Sohail Inayatullah ได้พูดถึงอนาคตของห้องสมุด บทบาทของห้องสมุดจากเดิมที่เป็น Knowledge keeper หรือ Keeper of the collection ผันมาเป็น Creators

จาก:
Inayatullah, Sohail. 2014.  “Library Futures: From Knowledge Keepers to Creators”  The Futurist, November/December 2014. 24-28.

ข้อยกเว้นการละเมิดลิขสิทธิ์

จากการเข้าร่วมฟังการสัมมนาเชิงปฏิบัติการ เรื่อง ข้อยกเว้นการละเมิดลิขสิทธิสำหรับห้องสมุดและหอจดหมายเหตุ โดย กรมทรัพย์สินทางปัญญา วันพุธที่ 17 ธันวาคม 2557 เวลา 09.00-17.00 น. ณ ห้องประชุมอโนมา 1 โรงแรมอโนมา กรุงเทพฯ นั้น

วลีที่พูดกันบ่อยมาก ก็คือ Three-step test ของสนธิสัญญากรุงเบิร์น (ถ้าไม่ขัดต่อ 3 ขั้นนี้ หมายความถึง ข้อยกเว้นการละเมิดลิขสิทธิ์) ใช้กับสิทธิผูกขาดเฉพาะตัวเกี่ยวกับการทำซ้ำโดยมาตรา 9 (2) ต่อมาได้ขยายไปสู่ข้อตกลงทริปส์ (Agreement on Trade Related Aspects of Intellectual Property Rights – TRIPs Agreement) มาตรา 13, WIPO Copyright Treaty (WCT) มาตรา 10 และ WIPO Performances and Phonograms Treaty (WPPT) มาตรา 16 เป็นต้น Three-step test (ข้อยกเว้นการละเมิดลิขสิทธิ์) หมายรวมถึง

  • กรณีเฉพาะ (certain special cases)
  • ไม่ขัดต่อการแสวงหาประโยชน์ จากงานอันมีลิขสิทธิ์ตามปกติของเจ้าของลิขสิทธิ์ (do not conflict with a normal exploitation of a work)
  • ไม่กระทบกระเทือนถึงสิทธิอันชอบด้วยกฎหมายของเจ้าของลิขสิทธิ์เกินสมควร (do not unreasonably prejudice the legitimate interests of the author)

ที่ประชุมสมัชชาใหญ่ WIPO ปี 2012 เห็นชอบให้มีการหารือเพื่อจัดทำ “International legal instrument (s)” (model law, joint recommendation, treaty และ/หรือรูปแบบอื่น) โดยให้มีข้อเสนอแนะต่อที่ประชุมสมัชชาใหญ่ประมาณช่วงการประชุม SCCR ครั้งที่ 28 (ปี 2014) โดยมีประเด็นหารือข้อยกเว้นสำหรับห้องสมุดและหอจดหมายเหตุ คือ

  • การสงวนรักษา (Preservation)
  • สิทธิในการทำซ้ำและเก็บรักษาสำเนา (Right of reproduction and safeguarding copies)
  • การจดแจ้ง (Legal deposit)
  • การให้ยืม (Library lending)
  • การนำเข้าซ้อน (Parallel importations)
  • การใช้ข้ามพรมแดน (Cross-border uses)
  • ลิขสิทธิ์กำพร้า งานที่ถูกเก็บคืน และงานที่ไม่วางตลาดแล้ว (Orphan works, retracted and withdrawn works, and works out of commerce)
  • ข้อจำกัดความรับผิดชอบของห้องสมุดและหอจดหมายเหตุ (Limitations on liability of libraries and archives)
  • การคุ้มครองมาตรการทางเทคโนโลยี (Technological measures of protection)
  • สัญญา (Contract)
  • สิทธิในการแปล (Right to translate works)

โดยมีเอกสารในหารือ ได้แก่

 

 

IATUL : เวทีแลกเปลี่ยนความคิดเห็นทางเทคโนโลยีห้องสมุดมหาวิทยาลัยทั่วโลก

IATUL หรือ International Association of Technological University Libraries จัดตั้งขึ้นที่ Düsseldorf ประเทศเยอรมัน ในเดือนพฤษภาคม ปี ค.ศ. 1955 เพื่อเป็นเวทีแลกเปลี่ยนความคิดเห็นทางเทคโนโลยีห้องสมุดมหาวิทยาลัยทั่วโลก เพื่อเป็นการเปิดโอกาสให้ผู้บริหารห้องสมุดและผู้บริหารระดับอาวุโสพัฒนาความร่วมมือเพื่อการแก้ปัญหา มีการจัดประชุมวิชาการทุกปี น่าติดตามสารสนเทศทางเทคโนโลยีจากการประชุมแต่ละครั้งได้ที่ http://www.iatul.org/ และที่  http://docs.lib.purdue.edu/iatul/

การเหลาดินสอ การคัดลายมือ การบรรณาธิการหนังสือ

ได้ดูรายการศิลป์สโมรสร ตอน โรงเรียนคนทำหนังสือ โดยอาจารย์มกุฎ อรฤดี พูดถึงการเหลาดินสอ และผู้ที่มาเรียนวิชาบรรณาธิการหนังสือ ต้องคัดลายมือด้วย ทำให้นึกย้อนไปตอนสมัยเด็ก เมื่อหัดเริ่มเขียนหนังสือด้วยดินสอ ดินสอต้องแหลม ด้วยการเหลาแบบเป็นลักษณะปากเป็ด เหมือนที่อาจารย์มกุฎ พูดถึง อาจารย์พูดถึงปากกาคอแร้ง ปากกาเบอร์ห้า ที่ใช้จุ่มหมึกเขียน เวลาหัดเชียนด้วยปากกาทั้งสองแบบนี้ มักจะตามด้วยมือที่เลอะเทอะหมึก เผลอๆ เล่นสะบัดหมึกใส่เสื้อนักเรียน เป็นจุดๆ ดวง ลายพร้อย โดนผู้ปกครองดุไปตามๆ กัน เพราะซักไม่ออก

การเขียนหนังสือด้วยดินสอ เขียนๆ ไป พอดินสอไม่แหลม ทำให้ไม่อยากเขียน ตอนเด็กๆ จะมีวิชาคัดลายมือ เขียนตามเส้นที่ประ เขียนตามอย่างช้าๆ ประณีต ขยับขึ้นมาอีกหน่อย ก็เขียนโดยไม่ต้องมีเส้น แต่เขียนตัวหนังสือเต็มบรรทัด จำได้ว่าเขียนเต็มบรรทัดถึงชั้น ป.4 หลังจากนั้น จะถูกฝึกให้เขียนครึ่งบรรทัด ถ้าเขียนไม่สวย เขียนผิด ต้องลบให้สะอาด ไม่ทำให้สมุดที่เขียนสกปรก และต้องตรวจสอบคำ หรือข้อความที่เขียนให้ถูกต้องด้วย

อาจารย์ยังได้พูดถึงห้องสมุดโรงเรียน ว่า “หัวใจของห้องสมุดไม่มีบรรณารักษ์ ถ้าไม่มีบรรณารักษ์ก็จบตั้งแต่ตอนนั้น ต่อให้มีหนังสือดีก็ตาม ถ้าไม่บรรณารักษ์คอยแนะนำ กระตุ้น หรือ คอยชักจูงเด็กให้เข้าห้องสมุด เด็กก็ไม่เข้าห้องสมุด หรือเข้า ก็เข้าอย่างไม่เข้าใจ บางทีอ่านหนังสือไม่เหมาะกับวัย ไม่เหมาะกับสภาพของเด็ก เด็กก็อาจจะเบื่อ หรือเกลียดหนังสือไปเลย” เห็นด้วยกับอาจารย์เลยค่ะ เคยเห็นบริษัทหรือองค์กรต่างๆ ทำ CSR ด้วยการสร้างห้องสมุด ก็คิดอยู่เสมอว่า มีห้อง มีหนังสือ แล้วมีคนเล่า คนอ่าน คนแนะนำหนังสือเหล่านี้มั้ย อาจจะไม่ต้องมีบรรณารักษ์ก็ได้

 

digital archive / preservation

นั่งอ่าน และคิดไปเรื่อยๆ เกี่ยวกับการสงวนรักษา ก็เลยคิดคำ (สำคัญ) หรือ keyword ที่เกี่ยวกับเรื่องพวกนี้ ได้หลายๆ คำ เช่น

  • Photo
  • Scan
  • Interview
  • Related web / Info
  • Awards
  • History
  • Sound clip
  • Front end/ facade (หน้าเว็บหรือบริการที่มีให้)
  • Multi-media
  • Multi-level material ใหญ่ เล็ก หยาบ ละเอียด เพื่อการ download หรือ ซื้อ/ขาย
  • Preview / digest of photo movie
  • Tour guide – physical / virtual / online / electronic
  • etc.

digital archive / preservation จะเป็น pillar สำคัญอันหนึ่งของมนุษยชาติ แล้วห้องสมุด หอจดหมายเหตุ ฯลฯ ก็คงต้องเป็นส่วนประกอบของเสาหลักนี้เหมือนกัน

การสงวนแบบดิจิทัล (ดิจิตอล) ดีและจำเป็น แต่ต้องทำในหลายมิติ (จากบรรดาคำต่างๆ ที่ให้ไป) เพื่อให้ครบสมบูรณ์ หรือใกล้เคียงสาระดั้งเดิม

การสงวนรักษาที่ดีต้องเอื้อต่อการดำรงอยู่และพัฒนาการของวัฒนธรรมด้วย คือ เมื่อเก็บครบแล้ว เจ้าของศาสตร์สามารถนำสาระนั้นไปพลิกแพลงต่อยอดแล้วเติมกลับมาได้